Proxy và VPN khác nhau thế nào? Khi nào nên dùng proxy, khi nào nên dùng VPN
Proxy và VPN đều đưa kết nối qua máy trung gian nhưng sinh ra cho việc khác nhau. Bài viết so sánh phạm vi, mã hoá, số IP, cách chọn vị trí, khi nào nên dùng VPN, khi nào nên thuê proxy, và có dùng cả hai được không.
Mục lục
- VPN là gì?
- Proxy là gì?
- So sánh nhanh proxy và VPN
- Khi nào nên dùng VPN?
- Khi nào nên dùng proxy?
- Dùng cả hai được không?
- Dùng cho đúng việc
- Câu hỏi thường gặp
- Proxy có an toàn bằng VPN không?
- Proxy có nhanh hơn VPN không?
- Thuê proxy hay dùng VPN cho việc thu thập dữ liệu?
- Proxy đổi IP có giống VPN đổi máy chủ không?
- Dùng proxy hay VPN có hợp pháp không?
"Proxy với VPN chẳng phải là một sao?" là câu hỏi chúng tôi nghe khá thường xuyên. Hai thứ này đều đưa kết nối của bạn đi qua một máy trung gian, nên dễ nhầm. Nhưng chúng sinh ra cho những việc khác nhau: VPN chủ yếu để bảo vệ toàn bộ kết nối của một thiết bị, còn proxy, nhất là các dịch vụ proxy dân cư, chủ yếu để cho từng ứng dụng đi ra bằng IP và vị trí bạn chọn. Bài này giải thích proxy và VPN khác nhau thế nào, khi nào nên dùng cái nào, và vì sao doanh nghiệp làm dữ liệu thường thuê proxy chứ không dùng VPN.
VPN là gì?
VPN (mạng riêng ảo) tạo một "đường hầm" mã hoá giữa thiết bị của bạn và máy chủ VPN. Theo Cloudflare, máy chủ VPN lập một kết nối mã hoá với thiết bị, gọi là đường hầm VPN, rồi giải mã dữ liệu trước khi gửi ra Internet. Cloudflare cũng lưu ý một điểm hay bị hiểu lầm: đoạn từ máy chủ VPN ra Internet thì VPN không còn mã hoá nữa, việc đó trông vào HTTPS của từng website.
Khi bật VPN, thường thì toàn bộ lưu lượng của thiết bị đi qua đường hầm. Một số VPN cho tách riêng vài ứng dụng ra ngoài, gọi là "split tunneling" (Cloudflare). Các giao thức VPN hiện đại như WireGuard dùng UDP và các thuật toán mã hoá mới như ChaCha20, Curve25519.
Proxy là gì?
Proxy là máy trung gian chuyển tiếp yêu cầu của từng ứng dụng được cấu hình để dùng nó. Bạn khai báo proxy trong trình duyệt, trong phần mềm hay trong đoạn code, và chỉ những yêu cầu đó đi qua proxy.
Một điểm khác quan trọng: bản thân proxy HTTP hay SOCKS không mã hoá đường từ máy bạn tới proxy. Sổ tay chính thức của cURL ghi rõ rằng các giao thức nói chuyện với proxy là HTTP và SOCKS dạng văn bản thường. Nội dung của bạn vẫn được bảo vệ nhờ HTTPS: với trang HTTPS, proxy chỉ mở một đường hầm và chuyển tiếp mù dữ liệu đã mã hoá, theo đúng mô tả trong tiêu chuẩn RFC 9110.
So sánh nhanh proxy và VPN
| VPN | Proxy (dân cư) | |
|---|---|---|
| Áp dụng cho | Thường là cả thiết bị | Từng ứng dụng, từng đoạn code |
| Mã hoá | Mã hoá đường từ thiết bị tới máy chủ VPN | Không tự mã hoá; nội dung được bảo vệ nhờ HTTPS |
| Số IP | Thường một IP trong suốt phiên | Có thể mỗi yêu cầu một IP, hoặc giữ IP theo phiên |
| Chọn vị trí | Theo danh sách máy chủ của nhà cung cấp | Theo quốc gia, tỉnh, thành phố, nhà mạng |
| Loại IP | Thường là IP máy chủ | IP của kết nối gia đình |
| Tính tiền | Thường theo tháng | Thường theo GB dữ liệu |
| Hợp với | Bảo vệ kết nối, truy cập mạng nội bộ công ty | Thu thập dữ liệu công khai, kiểm tra kết quả theo vùng |
Khi nào nên dùng VPN?
- Làm việc từ xa với mạng nội bộ công ty. Đây là việc VPN được sinh ra để làm.
- Thêm một lớp bảo vệ trên Wi-Fi công cộng. Tài liệu của NIST nhắc rằng nhiều điểm Wi-Fi công cộng không mã hoá, và liệt kê VPN là một cách tự bảo vệ, bên cạnh việc chỉ dùng trang HTTPS. Công bằng mà nói, FTC của Mỹ cũng cho rằng nhờ mã hoá đã phổ biến, dùng Wi-Fi công cộng thường là an toàn nếu bạn để ý biểu tượng ổ khoá và https.
Khi nào nên dùng proxy?
- Công việc tự động cần nhiều IP. Thu thập dữ liệu công khai, theo dõi giá trên nhiều trang, mỗi yêu cầu có thể đi ra từ một IP khác nhờ proxy xoay. Bài proxy đổi IP là gì giải thích cách này.
- Cần kết quả theo đúng vùng. Theo dõi thứ hạng tìm kiếm, kiểm tra quảng cáo hay giá hiển thị ở từng tỉnh, từng nước, nhất là khi công cụ của bạn chạy trên máy chủ ở nơi khác.
- Chỉ một ứng dụng cần đi qua trung gian. Proxy được cấu hình riêng cho từng công cụ, các ứng dụng khác trên máy vẫn dùng mạng bình thường.
Đó cũng là lý do các doanh nghiệp làm dữ liệu thường thuê proxy thay vì dùng VPN: một VPN cho bạn một IP mỗi lần, còn một dịch vụ proxy dân cư cho bạn cả một kho IP để chọn theo vị trí.
Dùng cả hai được không?
Được, và chúng không cản trở nhau. Ví dụ, bạn bật VPN của công ty để vào hệ thống nội bộ, đồng thời đoạn code thu thập dữ liệu của bạn dùng proxy dân cư để lấy kết quả theo vùng. Bạn chỉ cần nhớ rằng khi bật VPN, kết nối từ máy bạn tới proxy sẽ đi qua đường hầm VPN trước, nên có thể chậm hơn một chút.
Dùng cho đúng việc
Cả proxy lẫn VPN đều là công cụ hợp pháp và phổ biến. Điều quan trọng là việc bạn làm với chúng phải đúng pháp luật và đúng điều khoản của dịch vụ bạn truy cập. BinProxy là dịch vụ proxy dân cư tính theo GB, dành cho những việc như thu thập dữ liệu công khai, theo dõi giá, kiểm tra kết quả tìm kiếm và quảng cáo theo vùng. Bạn có thể xem các loại dịch vụ proxy khác ở bài dịch vụ proxy là gì, hoặc xem bảng giá nếu muốn thử.
Câu hỏi thường gặp
Proxy có an toàn bằng VPN không?
Chúng bảo vệ những thứ khác nhau. VPN mã hoá đường từ thiết bị tới máy chủ VPN. Proxy không tự mã hoá, nhưng nội dung trang HTTPS vẫn được mã hoá từ đầu tới cuối. Nếu mục tiêu của bạn là bảo vệ cả thiết bị trên mạng lạ, VPN hợp hơn.
Proxy có nhanh hơn VPN không?
Không có câu trả lời chung. Tốc độ phụ thuộc vào khoảng cách tới máy chủ trung gian và chất lượng đường truyền phía sau. Proxy dân cư đi qua kết nối gia đình nên đôi khi chậm hơn một máy chủ VPN đặt trong trung tâm dữ liệu.
Thuê proxy hay dùng VPN cho việc thu thập dữ liệu?
Thường là thuê proxy, vì bạn cần nhiều IP, chọn được vị trí và chỉ cho công cụ thu thập đi qua trung gian. VPN thường chỉ có một IP mỗi lần và áp dụng cho cả thiết bị.
Proxy đổi IP có giống VPN đổi máy chủ không?
Không hẳn. Đổi máy chủ VPN là đổi tay một lần cho cả thiết bị. Proxy đổi IP có thể tự cho mỗi yêu cầu một IP khác, hoàn toàn tự động.
Dùng proxy hay VPN có hợp pháp không?
Có, cả hai đều hợp pháp và được dùng rộng rãi. Bạn chỉ cần dùng vào việc hợp pháp và tôn trọng điều khoản của website, dịch vụ bạn truy cập.
